RUIM 2000 PIJPORGELS IN KATHOLIEKE KERKEN

De Katholieke Klokken en Orgelraad (KKOR), het adviesorgaan van de bisschoppen inzake klokken en orgels, heeft een landelijke inventarisatie laten houden van pijporgels in rooms-katholieke kerken. Het is de eerste keer dat er in Nederland een vrijwel volledig overzicht per bisdom is van de ruim 2.000 orgels die in katholieke kerken en kapellen aanwezig zijn. Per bisdom is op parochieniveau te zien om welke type orgel het gaat, wie de bouwer is, wanneer het orgel gebouwd is, wanneer het voor het laatst is gerepareerd of gerestaureerd, over hoeveel klavieren en registers het beschikt en of het een monumentaal orgel is. Op 28 juni 2007 heeft bisschop Hurkmans, referent voor liturgie en kerkmuziek binnen de Nederlandse Bisschoppenconferentie, het eerste exemplaar van de inventarisatie op CD ROM in ontvangst genomen. De inventarisatie is van belang voor iedereen die zich regelmatig met orgels bezighoudt, zoals orgeladviseurs, orgelbouwers, organisten, maar ook parochiebestuurders die orgelzaken te behandelen hebben. De inventarisatie biedt ook een waardevol gegevensbestand bij verplaatsingen van orgels als gevolg van kerksluitingen. Ook voor musicologen en wetenschappers biedt de inventarisatie interessante informatie. Het onderzoek is verricht door de heer Johan Groen te Scheveningen op basis van desk research. Hij gebruikte daarbij vakbladen, deelinventarisaties en internet. De inventarisatie is een momentopname. De zeven orgeladviseurs van de KKOR zullen het gegevensbestand up to date te houden.

Databestand pijporgels op R.K. locaties

Toelichting op de gebruikte afkortingen

Hieronder vindt u per kolomnr. de toelichting

1. Plaatsnaam. Plaats waarin het gebouw is gelegen. Gemeentenamen zijn niet vermeld. Soms wordt tussen haken een nadere plaatsaanduiding (b.v. een stadsdeel of buurtschap) gegeven.


2. Naam kerkgelegenheid. Naam van het gebouw. Spelling idem als E.


3. Gebouw. Geeft de functie van het gebouw weer.

Kath = kathedraal
Prk = parochiekerk
Reck = rectoraatskerk
Kc = Kerkcentrum
Oekc = Oecumenisch kerkcentrum
Kap = Kapel
Hkap = hulpkapel
Mfc = multifunctioneel centrum
Ows = School of opleidingscentrum
Klo = klooster
Zrs = zusters
Brd = broeders
Zkh = Ziekenhuis
Psyc = psychiatrisch centrum
Vzh = Verzorgingshuis
Bjc = bejaardencentrum
Wzc = woonzorgcentrum
Zc = zorgcentrum
Kvh = kloosterverzorgingshuis
Gvn = Penitentiare instelling
Crem = crematorium
Mus = museum
Spi = Spiritueel centrum

4. Straatnaam. Voor zover als mogelijk is het adres van het gebouw vermeld. Voor adresgegevens van het contactadres raadplege men de Pius Almanak.


5. Postcode. Idem.


6. Parochienaam. Deze kan overeenkomen met de naam van de kerkgelegenheid maar er kunnen (in geval van fusie of federatie van parochies) ook meerdere kerkgelegenheden deel van uitmaken die elk hun eigen naam dragen. Voor zover vermeld in de Pius Almanak is de spelling daarvan aangehouden. Dit geldt ook voor de voorvoegsels ‘H.’ , ‘St.-‘ , ‘O.L.Vrouw,’ etc.


7. Samenwerkingsverband. De naam van het verband waaronder (naburige) parochies met elkaar samenwerken


8. Dekenaat of Vicariaat. Parochie is gelegen in dit Dekenaat


9. Laatste Wijziging. Datum invoer of wijziging gegevens


10. KKOR nr.

Documentnummer in het KKOR archief (te Leimuiden) over het orgel.

11. Plaats (of functie) van het orgel in het gebouw, wordt alleen vermeldt bij de aanwezigheid van meer dan één orgel.

Hoofd = meestal op de gallerij
Koor / altaar = meestal in de nabijheid van het priesterkoor

12. Aantal (#) orgels.

Getal wordt gebruikt als rekeneenheid tbv eventuele statistieken
0 = geen pijporgel
1 = pijporgel
e = elektronium

13. # klav Aantal klavieren

I = een manuaal, II = twee manualen, enz.
vp = zelfstandig ped, ap = aangehangen pedaal cq geen eigen registreerbare stemmen.
Het aantal manualen is tevens de vermelding van het aantal zelfstandig te bespelen werken. Voor het geval dit anders is zijn de volgende codes mogelijk:
II(I=res) = twee manualen aanwezig waarvan een manuaal één (nog) niet is ingevuld;
III(II=km) = II fungeert als zg. koppelmanuaal.

14. # Registers: geeft het totaal aantal registerknoppen weer die een pijprij (stem) bedienen.

- Bas/disc. delingen worden geteld als een register als het een doorlopende rij betreft.
- Indien er pijprijen zijn die niet doorlopen over het gehele manuaal, dan wordt dit als volgt weergeven: X (Y half) betekent dat er van X pijprijen Y (halve rijen) niet doorlopend zijn. Bijv. in 8 (2half) kunnen dat een Cornet V disc. en een Clairon 4’ bas zijn. Het orgel heeft dus 6 hele en 2 halve stemmen.
- In het geval van de aanwezigheid van units is de weergave als volgt: X(Zst,Yun). Waarin Y het aantal afgeleide registers is en Z het aantal stamregisters. Bijv. 15(1st,3un) geeft aan dat er van de 15 registers 3 registers zijn afgeleid van 1 stamrij.
- In het geval van de aanwezigheid van transmissies is de weergave als volgt: X (Ytr). Bijv. 15(3tr) geeft aan dat er van de 15 registers drie registerknoppen zijn gekoppeld aan dezelfde pijprij. Dat betreft altijd pijprijen waaraan geen extra pijpen (meer dan de klavieromvang) zijn toegevoegd. Een (mechanische) ‘vorzug’ vanuit een samengestelde vulstem wordt eveneens zo weergeven. Bijv. een Quint 3’ vanuit een Sesquialter.
Werktuigelijke registers worden niet meegeteld. Hieronder vallen: koppelingen, tremulant, afsluiter, calcant, etc.
Registerknoppen die geluiden als Nachtegaal, koekoek, trom, etc bedienen worden niet meegeteld.

15. Tractuur. Tractuursysteem (tussen toets en windlade)

M = Mechanisch
P = Pneumatisch
E = Rein Elektrisch
EP = ElectroPneumatisch
M+P(xxx) = Mechanisch met (bijv.) Pneumatisch pedaaltractuur (ped)
M (comb.) = Mechanische toetstractuur en electr.of pneum. registertractuur.
M (+bark) = Mechanische tractuur met tussenkomst van een Barkerhefboom.

16. Systeem. Windladesysteem

S = Sleeplade
K = Kegellade
R = Repetitielade (Pels)
M = Membraamlade

17. Bouwer: persoon of bedrijf die/dat algemeen wordt gezien als degene die het oorspronkelijke concept (voor het grootste gedeelte) heeft bepaald. (Indien van toepassing leze men ‘Maker’ ipv ‘Bouwer’)


18. Jaar B. Idem. Datering bouw. Meestal het jaar van oplevering.


19. Materiaalhergebruik. Naam van de bouwer van het orgel waaruit de onderdelen afkomstig zijn en de betreffende onderdelen die door de bouwer (genoemd onder 16) zijn verwerkt in het instrument.


20. Jaar M. Datering van het onder 18 genoemde materiaal.


21. Wijziging. Bouwer die wijzigingen van min of meer wezenlijke aard in het instrument heeft aangebracht.


22. Jaar W. Datering wijziging.


23. Plaatsing. Bouwer die het instrument vanuit een andere locatie heeft verplaatst. Dit kan zowel binnen als buiten het gebouw zijn geweest.


24. Herkomst. Plaats(en) en locatie(s) waar het orgel eerder heeft gestaan.


25. Jaar P. Datering van de verplaatsing.


26. Restauratie: Bouwer die de laatste belangrijke restauratie of herstelwerkzaam-heden aan het instrument heeft gedaan.


27. Jaar R. Datering restauratie.


28. Bijzonderheid. Eventuele extra belangwekkende gegevens.


29. Monumentnummer. Nummer van het RDMZ. Bron: ‘Het historische orgel in Nederland’ (uitgave NiVO).